6. hafta: Kalp atışı ultrasonda

Gebeliğin 6. haftası, döllenmeden sonraki 28. ile 34. günlere denk gelir. Haftanın başında nöral tüp kapanmış olur. Geçen hafta atmaya başlayan kalp şimdi kıvrılıyor; kollar ve bacaklar küçük tomurcuklar halinde beliriyor; göz ve kulağın ilk taslakları ortaya çıkıyor. Bu hafta çoğu çift için önemli bir an da var: Kalp atışı çoğunlukla ilk kez ultrasonda görülüyor.

Ultrason kaydı: Mikael Häggström · CC0 · Wikimedia Commons

Gerçek görüntüyü gösterBu fotoğraf, bir dış gebelik ameliyatında alınan gerçek bir embriyoya ait. Fotoğrafı yükleyen kişi yaşını döllenmeden 3–4 hafta, yani gebelik yaşıyla yaklaşık 5–6 hafta olarak tahmin ediyor; boyu 0,5 cm.

Fotoğraf: lunar caustic · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Ne kadar büyük?

Embriyoloji tablolarına göre embriyo bu hafta yaklaşık 4–7 mm boyundadır¹. Ultrasonda ölçülen baş-popo uzunluğuBaş-popo uzunluğu (CRL)crown–rump lengthEmbriyonun ya da fetüsün başının tepesinden kuyruk sokumuna kadar olan uzunluk. Bacaklar henüz kıvrık ve kısa olduğu için ilk trimesterde boy bu şekilde ölçülür; gebelik yaşını belirlemekte kullanılır.Sözlükte açKapat da benzer: Robinson ve Fleming’in formülüne göre 6+0’da yaklaşık 5 mm, 6+6’da yaklaşık 9 mm⁶. Yani embriyo bir haftada boyunu neredeyse ikiye katlar. Haftanın sonunda bir nohut tanesinden biraz küçüktür.

6. hafta 6.–9. haftalar yan yana

7 mm (0,7 cm) 6+3’te ortalama baş-popo uzunluğu

Haftanın günü: 6+3

Ölçek

Cetvel yaklaşık ölçekte; telefonlarda gerçek boyuttan biraz sapabilir. Gerçek boyut için kalibre et

Bu haftanın ilkleri

Kalp kıvrılıyor

Geçen hafta düz bir tüp olarak atmaya başlayan kalp, kıvrılmaya başladı². Bu hafta embriyonun önünde belirgin bir kabarıklık olarak görülür³; Şekil 1’deki fotoğrafta da seçiliyor. Önümüzdeki haftalarda bu kıvrık tüp bölünerek dört odacıklı kalbe dönüşecek. 9. hafta dersinde karıncıkların birbirinden ayrıldığını görüyoruz.

Kollar ve bacaklar

Kollar, gövdenin yanında küçük birer kabarıklık olarak ortaya çıkar. Birkaç gün sonra bacak tomurcukları da belirir^3,1,4. Bu tomurcuklardan önce kürek biçimli el ve ayak plakları, sonra parmaklar gelişecek.

Göz, kulak ve yüz

Başın iki yanında, ileride gözün merceğini ve iç kulağı oluşturacak kalınlaşmalar belirir. Haftanın sonuna doğru mercek bir çukura dönüşür ve gözün ilk taslağı olan göz çanağı şekillenir^3,4. Başın altında, ileride yüzün ve boynun yapılarını oluşturacak üç çift kemer (yutak kemerleri) dizilmiştir³. Karaciğerin taslağı da bu hafta belirgindir³.

Nöral tüp tamamen kapandı

Geçen hafta kapanmaya başlayan nöral tüp, döllenmeden yaklaşık 28 gün sonra, yani bu haftanın başında normalde tamamen kapanmış olur⁵. Folik asidin neden bu haftalardan önce başlanması gerektiğini M1.H05’te anlatmıştık.

Ultrasonda kalp atışı

Kalp atışı vajinal ultrasonda en erken 6. haftada, embriyo 1–2 mm boyundayken görülebilir⁷. Bu haftalarda kalp hızı hızla artar. Bir çalışmada ortanca kalp hızı 6. haftada dakikada 138 atıştı ve 9. haftada 177’ye çıktı⁸. Daha küçük bir çalışmada 6. haftanın ortalaması 113’tü⁹. Yani bu haftada yavaş görünen bir kalp atışı olağandır; hız sonraki haftalarda yükselir.

Kalp atışı görülmezse

Bu, bir çiftin ultrason odasında duyabileceği en zor cümlelerden biri. Ama 6. haftada kalp atışının görülmemesi tek başına bir şey söylemez. Embriyo henüz çok küçük olabilir ya da gebelik, son adet tarihine göre hesaplanandan birkaç gün geride olabilir. M0.2’de yumurtlamanın her döngüde aynı günde olmadığını anlatmıştık.

Hekimler bu yüzden kararı çoğu zaman tek bir ultrasonla vermez. Bir hafta ya da daha sonra tekrar bakar¹⁰. Bekleyiş zordur; ama bu bekleyiş, sağlıklı bir gebeliğe yanlışlıkla “bitti” denmesini önlemek içindir.

Derine inHekimler düşük tanısını hangi ölçülere göre koyar?

İngiltere’de çok merkezli büyük bir çalışma, ilk ultrasonda kesin olarak düşük tanısı koyduran ölçüleri sınadı. Şunlar tek bir ultrasonda düşüğü kesin gösterdi: embriyonun baş-popo uzunluğu 7 mm ya da daha fazla olduğu halde kalp atışının görülmemesi; embriyo görülmeyen bir kesenin ortalama çapının 25 mm ya da daha büyük olması¹⁰.

Bu sınırların altındaki durumlarda karar tekrar ultrasonla verildi. Yedi gün ya da daha uzun bir aradan sonra yapılan ikinci ultrasonda da kalp atışı olmayan bir embriyonun görülmesi, ya da embriyo görülmeyen küçük bir kesenin 14 günde iki katına çıkmaması düşüğü gösterdi¹⁰.

Bu ölçüler hekimler içindir. Raporunuzda gördüğünüz bir sayıyı bunlarla tek başınıza yorumlamayın; hekiminize sorun.

Kanama: ne anlama gelir?

Erken gebelikte kanama sanıldığından çok daha yaygın. ABD’de 4.510 gebeyle yapılan bir çalışmada kadınların yüzde 27’si ilk trimesterde kanama ya da lekelenme yaşadı. Bütün kanamalar birlikte ele alındığında düşük riski belirgin biçimde artmıyordu. Risk, yoğun kanamada, özellikle de kanamaya ağrı eşlik ettiğinde yükseliyordu. Lekelenme ve hafif kanama, özellikle bir iki gün sürdüyse, düşükle ilişkili değildi¹¹.

Yine de kanamanın nedenini dışarıdan bilmek mümkün değil. Kanama tutunmadan, rahim ağzındaki damarlardan, bir enfeksiyondan, düşükten ya da dış gebelikten olabilir¹². Bu yüzden NHS hafif kanama ya da lekelenmede bile hemen sağlık ekibine ulaşmayı öneriyor¹². Pratikte:

• Az miktarda kanama ya da lekelenme: aynı gün hekiminizi arayın.
• Yoğun kanama, pıhtı, ya da kanamayla birlikte şiddetli ağrı, baş dönmesi veya bayılma: beklemeden 112’yi arayın ya da hastaneye gidin.

Düşük olursa neler yaşandığını ve sonrasını, isteğe bağlı M2.9 dersinde anlatıyoruz.

Dış gebelik

Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim dışında, çoğunlukla tüplerden birinde tutunmasıdır¹³. Gebeliklerin yaklaşık yüzde 1–2’sinde görülür ve bunların yaklaşık yüzde 97’si tüptedir¹⁵. İngiltere’de yaklaşık 90 gebelikten biri dış gebeliktir¹³. Ne yazık ki böyle bir gebeliği sürdürmek mümkün değil; ilaçla ya da ameliyatla sonlandırılması gerekir¹³.

Belirtiler genellikle 4. ile 12. haftalar arasında çıkar; bazen hiç belirti olmaz¹⁴. En önemlileri şunlar:

• Çoğunlukla bir tarafta, karnın alt kısmında ağrı
• Adetten farklı, kesik kesik, sulu ya da koyu kahverengi kanama
• Omzun kolla birleştiği yerde açıklanamayan ağrı
• Dışkılarken ağrı ya da baskı, idrar yaparken ağrı, ishal

Ani, keskin ve şiddetli karın ağrısıyla birlikte baş dönmesi ya da bayılma, tüpün yırtıldığını gösterebilir. Bu bir acil durumdur; beklemeden 112’yi arayın¹⁴.

İlk ultrasonun görevlerinden biri de kesenin rahmin içinde olduğunu göstermektir⁷. Ultrason raporunuzda “rahim içi gebelik” ya da benzeri bir ifade görürseniz anlamı budur.