Müfredat
Modüller ve dersler
88 ders, yaklaşık 16 saat okuma. Dersleri modüllerine göre ya da gebelik haftasına göre sıralanmış olarak görebilirsiniz. Henüz yazılmamış dersler "hazırlanıyor" olarak görünür.
M0 Başlangıç: Gebelik nasıl okunur?
Bu kurs ne, ne değil; dersler nasıl sıralanıyor, bir dersin bölümleri ne anlama geliyor, tarihiniz neden yalnızca cihazınızda kalıyor.
Gebelik yaşı neden son adetten sayılır, "9+3" ne demek, tahmini doğum tarihi nasıl hesaplanır ve ilk ultrason bu hesabı neden düzeltebilir.
Üç trimester ve sınırları, embriyonik dönemden fetal döneme geçiş, her dönemde öne çıkanlar ve "erken", "term", "geç" doğumun tanımları.
Tarama testi ile tanı testinin farkı, "1/250" gibi bir sonucun gerçekte ne anlama geldiği, yanlış alarmlar ve göreli riskin tuzağı. Sitedeki her istatistiğin zemini.
Rahim, plasenta, amniyon kesesi, göbek kordonu ve rahim ağzı ne işe yarar; plasenta neyi geçirir, neyi geçirmez; bebek rahimde oksijeni nasıl alır.
M1 Bebeğin gelişimi
Hafta dersleri trimester sınırlarına hizalıdır. 1.–3. haftalar tek ders. 4.–13. haftalar haftada bir ders, çünkü organların kurulduğu bu dönemde her hafta çok şey değişiyor. 14.–27. haftalarda bir ders iki haftayı, 28.–40. haftalarda üç ya da dört haftayı kapsar. Her hafta dersinde "Bu haftanın ölçüleri" (veri dosyasından, kaynaklı), "Bu haftanın ilkleri", o haftanın V01 çizimi ve yaklaşan kontroller yer alır.
Gebelik haftaları başladığında henüz gebelik yoktur. Yumurtlama, döllenme, tüpteki beş günlük yolculuk ve rahim duvarına tutunmanın başlaması.
Beklenen adet gelmez: tutunan embriyonun ürettiği hCG adeti durdurur ve testler onu yakalar. Embriyo bu hafta iki katmandan üç katmana geçmeye başlar.
- M1.H055. hafta: Nöral tüp kapanıyor, kalp atmaya başlıyor
Üç tabakanın tamamlanması ve her tabakanın neye dönüşeceği. Nöral plağın kıvrılıp tüp halinde kapanması ve kalp tüpünün ilk atışları (döllenmeden 22–23 gün sonra). Folatın tam bu dönemde neden önemli olduğu (→ M3.2).
- M1.H066. hafta: Kalp atışı ultrasonda
Kalp tüpünün kıvrılarak dört odacıklı kalbin taslağına dönüşmeye başlaması ve ultrasonda ilk kalp aktivitesinin görülebildiği dönem. Kol ve bacak tomurcukları, göz ve kulak taslakları. Bu dönemde kanama ve ağrının ne anlama gelebileceği: düşük tehdidi ve dış gebeliğin belirtileri, sakin ve net bir dille. M2.9'a isteğe bağlı bir bağlantı verilir.
- M1.H077. hafta: Beyin hızla büyüyor, yüz şekilleniyor
Beynin bölümlerinin ayrışması, yüzü oluşturacak çıkıntılar, göz ve burun çukurları ve ellerin kürek biçiminde belirmesi. Embriyonun boyunun neden baş-popo uzunluğu (CRL, crown–rump length) ile ölçüldüğü.
- M1.H088. hafta: Uzuvlar uzuyor, ilk kıpırtılar
Kol ve bacakların uzaması, parmak ışınlarının belirmesi, kulak kepçesinin taslağı. Embriyonun kendiliğinden yaptığı ilk hareketler: hissedilmez ama ultrasonda görülebilir. Bağırsakların geçici olarak kordona taşması (fizyolojik herniasyon) ve bunun neden olağan olduğu.
Embriyo bir haftada yaklaşık bir santimetre uzuyor, parmakları ayrışıyor, kalbinin karıncıkları ayrılıyor. Vücut şeklini yalnızca ekleyerek değil, eksilterek de veriyor.
- M1.H1010. hafta: Embriyodan fetüse
Embriyonik dönemin sonu: temel yapıların hepsi kuruldu, bundan sonrası büyüme ve olgunlaşma. Organların "kritik dönemleri" ve dışarıdan gelen etkilere (ilaç, enfeksiyon, ısı) duyarlılığın neden ilk haftalarda en yüksek olduğu (→ M5).
- M1.H1111. hafta: Fetal dönemin ilk adımları
Başın vücuda oranla büyük oluşu, kapanan göz kapakları, diş tomurcukları ve dış genital organların farklılaşmaya başlaması (henüz ultrasonla ayırt edilemez). Ense kalınlığı (NT) ölçümünün neden tam bu haftalarda yapıldığı (→ M4.3).
- M1.H1212. hafta: Böbrekler çalışıyor, plasenta devralıyor
Bağırsakların karın içine dönmesi, böbreklerin idrar üretmeye başlayıp amniyon sıvısına katkı vermesi, kemikleşme merkezleri. Gebeliği ilk haftalarda yumurtalıktaki sarı cismin (corpus luteum) taşıdığı hormon yükünü plasentanın devralması.
- M1.H1313. hafta: İlk trimesterin sonu
İlk trimesterin özeti: kuruluş tamamlandı, büyüme başlıyor. Yutma ve idrar döngüsü, ses tellerinin taslağı. İlk trimesterin sonunda risklerde, belirtilerde ve takipte neyin değiştiği. 2. trimester
- M1.H1414.–15. hafta: İskelet ve yüz ifadeleri
Kemikleşmenin hızlanması, yüz kaslarının çalışmaya başlaması ve boynun belirginleşmesi. Dış genital organların ultrasonda ayırt edilebilir hale gelmeye başlaması (→ M1.K2).
- M1.H1616.–17. hafta: Gözler hareket ediyor, büyüme hızlanıyor
Göz hareketleri, saç çizgisinin belirmesi, bacakların vücuda oranla uzaması ve hızlı büyüme. Bazı annelerin ilk kıpırtıları bu haftalarda hissetmeye başladığı; ilk gebelikte bu genellikle biraz daha geç olur.
- M1.H1818.–19. hafta: Duyma sistemi ve ilk hissedilen hareketler
İç kulak yapılarının olgunlaşması, derinin koruyucu yağlı tabakası (vernix caseosa) ve ince tüyler (lanugo). İlk gebelikte hareketlerin genellikle bu dönemde hissedilmeye başlaması: nasıl bir his olduğu ve "hareket örüntüsü" kavramına giriş. Detaylı ultrasonun yapıldığı haftalar (→ M4.5).
- M1.H2020.–21. hafta: Yarı yol
Yutma, tat alma ve uyku-uyanıklık döngülerinin belirmesi; bebeğin amniyon sıvısıyla "pratik yapması". Rahmin göbek hizasına ulaşması ve yarı yolda kısa bir değerlendirme.
- M1.H2222.–23. hafta: Deri, refleksler ve yaşayabilirlik kavramı
Hızlı kilo artışı, derinin olgunlaşması ve kavrama refleksi. "Yaşayabilirlik sınırı" (viability) kavramının ne anlama geldiği ve ilgili istatistiklerin hangi bağlamda okunması gerektiği (→ M11.5).
- M1.H2424.–25. hafta: Akciğerler hazırlanıyor
Akciğerlerin dallanması ve hava keseciklerini açık tutan yüzey aktif maddenin (surfactant) üretilmeye başlaması. Erken doğumda akciğer olgunluğunun neden belirleyici olduğu. Seslere tepki ve irkilme.
- M1.H2626.–27. hafta: Gözler açılıyor
Göz kapaklarının açılması, ışığa tepki ve beynin hızla büyümesi. İkinci trimesterin özeti ve üçüncü trimestere hazırlık. 3. trimester
- M1.H2828.–30. hafta: Beyin kıvrımları ve yağ depoları
Beyin yüzeyinin kıvrımlanması, uyku evreleri, deri altında yağ birikmeye başlaması ve ısı düzenlemesine hazırlık. Bebeğin hareket örüntüsünü tanımak ve hareketlerde azalmanın neden ciddiye alınması gerektiği. Burada yaklaşım belli bir sayıya kadar saymak değil, örüntüyü tanımaktır.
- M1.H3131.–33. hafta: Pozisyon ve nefes provası
Bebeğin çoğunlukla baş aşağı pozisyona yerleşmeye başlaması, solunum hareketlerinin "provası" ve tırnaklar. Yer daraldıkça hareketlerin niteliği değişir ama sıklığı azalmamalıdır.
- M1.H3434.–36. hafta: Son olgunlaşma
Akciğerlerin olgunlaşması, yağ birikiminin hızlanması ve anneden bebeğe antikor geçişinin artması (→ M4.8). "Erken doğum", "geç erken doğum" ve "term" tanımları.
- M1.H3737.–40. hafta: Doğuma hazır
Term dönemi. Kafatası kemiklerinin doğum için neden henüz kaynaşmadığı (bıngıldak) ve bağırsaklardaki ilk dışkı (meconium). Tahmini doğum tarihinin bir son gün olmadığı ve 40. haftadan sonra neler olduğu (→ M7.7). Konu dersleri
- M1.K1İkiz ve çoğul gebelik
Tek ve çift yumurta ikizlerinin nasıl oluştuğu ve ikizliğin ilk ultrasonda nasıl anlaşıldığı. Plasenta ve kese paylaşımının (koryonisite) neden ilk trimesterde belirlenmesi gerektiği. Çoğul gebelikte takibin genel hatlarıyla nasıl değiştiği.
- M1.K2Cinsiyet ne zaman ve nasıl belli olur?
Genetik cinsiyetin döllenmede belirlenmesi ve dış genital organların haftalar içinde farklılaşması. NIPT'nin anneden alınan kanda Y kromozomunu nasıl yakaladığı ve ultrasonun hangi haftada ne kadar güvenilir olduğu. Geleneksel tahmin yöntemlerine nazik bir bakış.
M2 Anne adayının vücudu
- M2.1Hormonlar: gebeliği kim yönetiyor?
hCG, progesteron, östrojen, relaksin, prolaktin ve oksitosinin gebelik boyunca ne işe yaradığı ve seviyelerinin nasıl değiştiği. Belirtilerin çoğunun bu hormonlardan nasıl çıktığı; yorgunluğu, bulantıyı ya da eklemlerin gevşemesini anlamanın anahtarı.
- M2.2Birinci trimester: yorgunluk, bulantı ve görünmeyen değişiklikler
Bulantı, yorgunluk, göğüslerde hassasiyet, koku duyarlılığı, sık idrara çıkma ve kabızlığın nedenleri ve bunları hafifleten yollar. Dışarıdan bir şey görünmezken vücutta süren büyük işler ve partnerin bunu nasıl fark edip destekleyebileceği.
- M2.3İkinci trimester: rahim büyüyor, vücut uyum sağlıyor
Rahmin pelvisten karına yükselmesi, yan bağ ağrısı, deri değişiklikleri (koyulaşma, çatlaklar), diş eti kanaması, burun tıkanıklığı ve baş dönmesi. Kan hacminin artması ve kansızlığın neden sık görüldüğü.
- M2.4Üçüncü trimester: yer darlığı
Mide yanması, nefes darlığı, sırt ve leğen kemiği ağrısı, ödem, uyku güçlüğü ve alıştırma kasılmaları (Braxton Hicks). Hangisinin olağan, hangisinin uyarıcı olduğu; ani şişlik ile avuç içi ve ayak tabanında kaşıntı uyarıcıdır (→ M11.3).
- M2.5"Bu normal mi?": belirtileri üç kademede okumak
Bütün belirtileri üç kutuya ayırmanın mantığı: olağan / hekime söyle / hemen hastane. Bir belirtiyi hekime nasıl tarif edeceğiniz: ne zaman başladı, ne kadar sürüyor, yanında ne var. Şüphede neden her zaman bir üst kademeyi seçtiğimiz. Acil durum sayfasının (M10) arkasındaki ders bu.
- M2.6Duygular ve ruh sağlığı
Hormonların ve hayatın değişmesinin duygulara etkisi. Olağan dalgalanma ile gebelikte görülen depresyon ve kaygı bozukluğunun farkı, uyarı işaretleri ve yardım almanın yolları. Bu ders iki ebeveyn için: baba adayında da depresyon ve kaygı görülebilir.
- M2.7Uyku
Gebelikte uykunun neden değiştiği, ileri haftalarda yan yatmanın neden önerildiği (büyük toplardamarın sıkışması) ve bu konudaki kanıtın ne kadar güçlü olduğu. Yastık düzenleri ve uykusuzlukla baş etme. Gece uyanıp kendinizi sırt üstü bulmanın neden paniğe sebep olmadığı.
- M2.8Cinsel yaşam ve yakınlık
Sorunsuz bir gebelikte cinselliğin neden genellikle güvenli olduğu (bebeği koruyan katmanlar) ve hekimin hangi durumlarda kaçınmayı önerebileceği. İsteğin trimesterlere göre değişmesi, iki tarafın kaygıları ve bunları konuşmanın yolları.
- M2.9Gebelik kaybı ve yas (isteğe bağlı)
Erken gebelik kaybının ne kadar sık görüldüğü ve çoğunlukla neden kimsenin hatası olmadığı. Tıbbi süreç ve bakım, iki ebeveynin farklı yas biçimleri ve destek kaynakları. Bilinçli tercih: interaktif bileşen yok.
M3 Beslenme
- M3.1Gebelikte beslenmenin ilkeleri
"İki kişilik yemek" fikrinin aslında ne kadar ek enerji anlamına geldiği ve asıl meselenin neden miktar değil kalite olduğu. Türk mutfağıyla dengeli bir gebelik tabağı. Bu modülün mantığı: kural ezberlemek yerine birkaç ilkeyle akıl yürütmek.
- M3.2Folat, demir ve iyot
Folatın nöral tüp için, demirin artan kan hacmi için, iyotun bebeğin beyni ve tiroid için neden kritik olduğu. Hangi Türk mutfağı gıdalarında bulundukları. Türkiye'deki destek programları ve takviyelerde hekimle konuşulması gerekenler; doz verilmez.
- M3.3D vitamini, kalsiyum, omega-3 ve kolin
Bu dört öğenin kemik, beyin ve göz gelişimindeki rolü, kaynakları ve eksiklik riskinin kimlerde arttığı. Türkiye'de D vitamini eksikliğinin yaygınlığı ve destek programı; rakamlar kaynaklı verilir.
- M3.4Gıda kaynaklı enfeksiyonlar: listeria, toksoplazma, salmonella
Bu üç mikrobun nerede yaşadığı, gebelikte neden daha önemli olduğu ve neyle öldüğü: ısı, pastörizasyon, hijyen. Bu üç ilkeden Türk mutfağına: · çiğ köfte (etli ve etsiz farkı) · az pişmiş sucuk ve pastırma · köy peyniri ve çiğ süt · çiğ yumurtalı tatlılar ve ev yapımı mayonez · hazır salatalar
- M3.5Cıva, kafein, alkol ve bitki çayları
· Cıva: Besin zincirinde neden büyük balıklarda biriktiği ve hangi balıkların iyi seçim olduğu (hamsi, sardalya, levrek, çipura…). · Kafein: Plasentayı nasıl geçtiği ve çay, Türk kahvesi, filtre kahvede ne kadar bulunduğu. · Alkol: Neden güvenli bir miktar tanımlanmadığı. · Bitki çayları: Kanıtın neden sınırlı olduğu.
- M3.6Bulantı döneminde beslenme
Bulantılı haftalarda ne ve nasıl yemenin işe yaradığı: az ve sık öğün, kuru yiyeceklerle başlamak, sıvı almak, kokularla baş etmek. Zencefil gibi yaygın önerilerin kanıtı; doz verilmez. Bulantının ne zaman "hekime söyle" kademesine geçtiği (→ M11.1).
- M3.7Kilo alımı ve gebelik diyabeti riskini azaltmak
Gebelik öncesi beden kitle indeksine göre önerilen kilo artış aralıkları (kaynaklı) ve alınan kilonun nereye gittiği: bebek, plasenta, sıvı, kan, göğüsler, yağ depoları. Gebelikte neden diyet yapılmadığı. Beslenme ve hareketin gebelik diyabeti riskine etkisi.
M4 Takip, kontroller ve testler (Türkiye)
- M4.1Türkiye'de gebelik takibi nasıl işler?
Aile hekimi ve kadın doğum uzmanının rolleri, kamu, özel ve üniversite hastanelerinin farkları, Sağlık Bakanlığı'nın asgari izlem takvimi. e-Nabız'da tahlil ve izlemleri görmek. SGK'nın neyi karşıladığı ve özel hastanede fark ücretinin mantığı; rakamlar "son kontrol" notuyla verilir.
- M4.2İlk muayene ve ilk ultrason
İlk muayenede neler sorulup yapıldığı, istenen kan ve idrar tahlilleri ve her birinin neden istendiği. Erken ultrasonda ekranda ne görürsünüz: gebelik kesesi, yolk kesesi, embriyo, kalp aktivitesi. Rapordaki kısaltmalar: GS, CRL, FHR ve diğerleri.
Ense saydamlığı ölçümü, ikili test ve NIPT neyi, nasıl ve hangi haftada ölçer; ne kadar isabetlidir; Türkiye’de SGK neyi karşılar. Karar sizin; bu ders hazırlar.
"Yüksek risk" bir tanı değil, daha yakından bakma davetidir. Sonucun ne anlama geldiği, sonraki adımlar, tanı testleri ve riskleri, kararların kime ait olduğu.
- M4.5İkinci trimester: üçlü/dörtlü test ve detaylı ultrason
Üçlü/dörtlü testin kimlere ve neden yapıldığı ve ilk trimester taramasıyla ilişkisi. Detaylı (anomali) ultrasonda baştan ayağa nelerin kontrol edildiği. "Yumuşak belirteç" bulgularının çoğu zaman neden olağan bir varyasyon olduğu. Rahim ağzı ve plasenta yerinin değerlendirilmesi.
- M4.6Şeker yükleme testi (OGTT)
Testin neden 24.–28. haftalar arasında yapıldığı, tek ve iki basamaklı yaklaşımların farkı ve Türkiye'deki uygulama. Teste hazırlık, test gününün akışı ve sonucun nasıl okunduğu.
- M4.7Kan grubu ve Rh uyuşmazlığı
Rh negatif anne ile Rh pozitif bebek arasında ne olabileceği ve bunun neden çoğunlukla sonraki gebelikleri ilgilendirdiği. Koruyucu iğnenin (anti-D immünoglobulin) nasıl işlediği; doz verilmez. Hangi durumlarda ve hangi haftalarda gündeme geldiği.
- M4.8Gebelikte aşılar
Annenin antikorlarının plasentadan geçerek yenidoğanı nasıl koruduğu. Türkiye'de ve uluslararası kılavuzlarda gebelikte önerilen aşılar (tetanoz-difteri, boğmaca, grip ve diğerleri) ve zamanlamaları. Canlı aşıların neden ertelendiği.
- M4.9Üçüncü trimester kontrolleri: GBS, NST, büyüme ve pozisyon
B grubu streptokok (GBS) taramasının ne olduğu ve kılavuzların neden farklı yaklaştığı. NST'nin nasıl yapıldığı ve kaydın nasıl okunduğu. Büyüme ultrasonları ve bebeğin pozisyonu.
M5 Günlük yaşam
- M5.1İlaçlar, takviyeler ve bitkisel ürünler
Bir ilacın plasentayı geçip geçmeyeceğini ve etkisini neyin belirlediği. "Doğal" ürünlerin neden kendiliğinden güvenli olmadığı. Reçetesiz bir şey almadan önce kime ve nasıl sorulur; düzenli kullanılan ilaçlar neden kendi başınıza bırakılmaz. Hiçbir ilaç tavsiye edilmez, doz verilmez.
- M5.2Sigara, pasif içicilik, nargile ve elektronik sigara
Karbonmonoksit ve nikotinin bebeğe giden oksijeni nasıl azalttığı. Pasif içicilik, nargile ve elektronik sigara. Bırakmak için Türkiye'deki destek yolları ve partnerin rolü (evde dumansız alan).
- M5.3Kedi, toksoplazma ve ev kimyasalları
Toksoplazmanın kedi, toprak ve çiğ et arasındaki döngüsü. Kediyi evden çıkarmanın neden gerekmediği; kum kabını kimin, ne sıklıkla ve neden temizlemesi gerektiği. Temizlik ürünleri, boya ve böcek ilaçları için havalandırma ve basit önlemler.
- M5.4Egzersiz ve hareket
Gebelikte hareketin anne ve bebek için faydaları, önerilen miktar (kaynaklı), güvenli ve kaçınılacak etkinlikler. Egzersizi hemen bıraktıran uyarı işaretleri. Pelvik taban kasları.
- M5.5İş hayatı, seyahat ve araç güvenliği
İş yerinde dikkat edilecekler: uzun süre ayakta kalmak, kimyasallar, gece vardiyası (haklar → M6.1). Seyahat için en uygun dönem, uçak yolculuğu (havayolu kuralları, pıhtı riski), emniyet kemerinin doğru takılışı ve seyahat sağlığı.
- M5.6Isı ve bakım: hamam, sauna, sıcak banyo, saç boyası, kozmetik
Vücut ısısının ilk haftalarda neden önemli olduğu; hamam, sauna ve sıcak küvetin bu yüzden nasıl değerlendirildiği. Saç boyası, cilt bakımı (özellikle A vitamini türevleri), lazer ve diş tedavisi konusunda kanıtın ne dediği.
- M5.7Sık duyulan gebelik mitleri ve aile tavsiyeleri
"Tuzlu ye", "ağır kaldırma", "kollarını kaldırırsan kordon dolanır", aşerme ve doğum lekesi, karnın şekli ve cinsiyet… Her biri için ne dendiği, kanıtın ne dediği ve kanıtın ne kadar güçlü olduğu. Bazı geleneklerin arkasındaki makul kaygı.
M6 Haklar, izinler, idari işler (Türkiye)
Bu modüldeki bütün süreler, tutarlar ve madde numaraları güncel mevzuattan doğrulanır ve "son kontrol: [tarih]" notuyla verilir. Kurallar `src/data/` altında, kaynağıyla birlikte tutulur.
- M6.1Gebelikte çalışma hakları ve işverene bildirim
Gebelikte çalışma koşullarını koruyan yasal düzenlemeler: ağır ve gece işi, kontrol izinleri, işten çıkarma. İşverene ne zaman ve nasıl bildirileceği. İşçi, memur ve serbest çalışan arasındaki farklar.
- M6.2Analık, babalık ve süt izni
Doğum öncesi ve sonrası analık izni, doğum öncesi haftaların sonraya aktarılması, babalık izni, süt izni ve ücretsiz izin ya da yarım çalışma seçenekleri; işçi ve memur için ayrı ayrı. Kişinin kendi tahmini doğum tarihine göre hesaplanan bir izin çizelgesi.
- M6.3SGK ödenekleri ve doğum yardımı
Analık izni sırasında ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği, doğum yardımı ve başvuru yolları. Raporların nasıl alınıp işlendiği.
- M6.4Doğumdan sonra resmi işler
Nüfus kaydı, kimlik, bebeğin sağlık güvencesi (SGK'da bakmakla yükümlü olunan kişi), aile hekimi kaydı, işe dönüş bildirimi. Hangi işin hangi süre içinde yapılması gerektiği.
M7 Doğuma hazırlık
- M7.1Doğum nasıl başlar ve nasıl ilerler?
Doğumu başlatan hormonal sinyaller, rahim ağzının incelip açılması ve doğumun evreleri: latent faz, aktif faz, ıkınma, plasentanın doğumu. Bebeğin pelvisten dönerek geçişi.
- M7.2Doğum şekilleri: vajinal doğum ve sezaryen
Vajinal doğumun ve sezaryenin nasıl yapıldığı, sezaryenin hangi durumlarda tıbben gerektiği, iyileşme süreçleri ve sonraki gebeliklere etkileri. Türkiye'deki sezaryen oranları ve ilgili düzenlemeler, bağlamıyla.
- M7.3Ağrı yönetimi: epidural ve diğer seçenekler
Epiduralin nasıl çalıştığı, ne zaman yapılabildiği, olası etkileri ve yaygın efsaneler (ör. kalıcı bel ağrısı). İlaçsız yöntemler: hareket, nefes, su, masaj. Türkiye'de hastaneden hastaneye değişen seçenekler.
- M7.4Hastane ve gebe okulu seçimi
Hastane seçerken bakılacak ölçütler: yenidoğan yoğun bakım düzeyi, eşlikçi kuralları, 24 saat epidural imkânı, anne ve bebeğin aynı odada kalması, ten tene temas, uzaklık. Sağlık Bakanlığı'nın gebe okulları ve özel doğuma hazırlık kursları: içerikleri, ne zaman başlanmalı, partnerin katılımı.
- M7.5Doğum planı ve hastane çantası
Doğum planının ne olduğu ve ne olmadığı: esnek bir tercih listesi. Planda neler yazılır ve ekiple nasıl konuşulur. Anne, bebek ve partner için hastane çantası. Eve dönüşte araç koltuğunun neden şart olduğu.
- M7.6Doğum başlıyor mu? Belirtiler ve hastaneye ne zaman gidilir
Alıştırma kasılmaları ile gerçek doğum sancısının farkı, nişan (mukus tıkacının düşmesi), su gelmesi ve sıvının renginin neden önemli olduğu. Hastaneye ne zaman gidilir: hekiminizin ölçütü ve yaygın kurallar. Hareketlerde azalma ya da kanama olduğunda neden beklenmez.
- M7.7Tarih geçerse: doğumun başlatılması ve makat geliş
40. haftadan sonra izlemin nasıl değiştiği, doğumun neden ve nasıl başlatıldığı (indüksiyon) ve zar sıyırma. Makat gelişte seçenekler: dıştan çevirme denemesi ve doğum şekli kararı.
- M7.8Doğumdan hemen sonra: ilk saat
Ten tene temas, kordonun geç klemplenmesi, Apgar puanı, K vitamini, ilk aşı ve ilk emzirme. Plasentanın doğumu ve annenin ilk saatte izlenmesi. Sezaryende bu ilk saatin nasıl değiştiği.
M8 Partner / baba adayı
Her hafta dersindeki "Baba adayı için" kısmı o haftanın somut işlerini taşır. M8 ise başka yere sığmayan konulara ayrılmıştır.
- M8.1Baba adayı olmak: rol ve görünmeyen trimester
Dışarıdan hiçbir şey görünmezken anne adayının yaşadığı büyük değişim ve baba adayının bunu nasıl okuyabileceği. Somut roller: muayenelere katılmak, ev iş bölümü (kedi kumu, çiğ et, ağır işler). Haberi aileye ne zaman ve nasıl vereceğinize birlikte karar vermek.
- M8.2Baba adayının kendi duyguları
Kaygı, kararsızlık, kimliğin değişmesi, maddi kaygılar. Baba adayında da görülebilen depresyon ve kaygı belirtileri ve yardım almanın yolları. Destek olmanın kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmek anlamına gelmediği.
- M8.3Doğumhanede partner
Doğumhanede neyle karşılaşacağınız (monitörler, ekip, sesler, kan) ve rolünüz: savunucu, destekçi, doğum planının bekçisi. Sezaryende nerede olacağınız, ten tene temas ve kordon. Türkiye'deki hastanelerin eşlikçi kurallarının neden önceden sorulması gerektiği.
- M8.4İlk haftalarda baba
Lohusalıkta annenin dinlenmesini korumak, emzirmeyi desteklemek, ziyaretçileri yönetmek (lohusa ziyareti geleneği) ve bebeğin bakımına baştan katılmak. Doğum sonrası depresyonun hem annedeki hem kendinizdeki işaretleri.
M9 Doğum sonrası ilk haftalar
- M9.1Lohusalık: vücudun toparlanması
Rahmin küçülmesi, lohusa kanaması, dikiş ve sezaryen yarasının bakımı, pelvik taban. İlk haftalardaki uyarı işaretleri: yoğun kanama, ateş, şiddetli baş ağrısı, bacakta şişlik. "Kırk gün" geleneklerine nazik bir bakış: hangisi dinlenmeyi koruyor, hangisinin kanıtı yok.
- M9.2Emzirmeye başlangıç
Sütün nasıl yapıldığı (arz-talep, prolaktin ve oksitosin), ağız sütü (kolostrum), doğru kavrama ve ilk günlerin emzirme sıklığı. Bebeğin yeterince aldığının nasıl anlaşılacağı. Sık görülen sorunlar ve ne zaman destek alınacağı; mama gerektiğinde suçluluk duymadan.
- M9.3Yenidoğanın ilk haftaları: kontroller, taramalar, aşılar
Topuk kanı ve işitme taraması, kalça ultrasonu, sarılık (olağan olanı ve dikkat gerektireni), aile hekimi kontrolleri. Türkiye aşı takviminin ilk ayları ve D vitamini programı; doz verilmez. Yenidoğanda hangi belirtide hemen hekime gidileceği.
- M9.4Güvenli uyku
Ani bebek ölümü riskini azaltan, kanıtla desteklenen önlemler: sırt üstü yatırmak, düz ve boş yatak, aynı oda ama ayrı yatak, dumansız ortam, aşırı ısınmamak. Kundak geleneği: kalçalar için doğru ve yanlış kundak. Yenidoğanın uyku düzeni ve ebeveynlerin uykusu.
- M9.5Doğum sonrası ruh sağlığı
İlk günlerdeki hüzün dalgası (baby blues), doğum sonrası depresyon ve kaygı ile acil yardım gerektiren doğum sonrası psikozun farkı. Partnerde görülen doğum sonrası depresyon ve yardım almanın yolları. ---
M10 Acil durum rehberi
Tek sayfalık başvuru rehberi: Acil durum. Her sayfanın üst köşesindeki düğmeyle açılır.
M11 Gebelikte ortaya çıkabilecek durumlar
Her ders aynı soruları cevaplar: nedir, kimde daha sık görülür, nasıl fark edilir, ne yapılır. İlaç ve doz verilmez. İstatistikler bağlamıyla verilir.
- M11.1İlk trimesterde sık karşılaşılanlar: aşırı bulantı, kansızlık, tiroid, idrar yolu
Olağan bulantıdan aşırı bulantı-kusmaya (hyperemesis gravidarum) geçişin işaretleri. İlk tahlillerde sık çıkan kansızlık ve tiroid değerleri. Belirti vermeyen idrar yolu enfeksiyonunun neden aranıp tedavi edildiği.
- M11.2Gebelik diyabeti
Plasenta hormonlarının insüline direnci nasıl artırdığı ve bunun bazı annelerde neden diyabete dönüştüğü. Risk etkenleri ve anneye, bebeğe etkileri. Tanı (→ M4.6) ve beslenme, hareket ve izlemle yürüyen tedavi.
- M11.3Tansiyon ve karaciğer: preeklampsi ve gebelik kolestazı
Preeklampsinin plasentadaki damar gelişimiyle ilişkisi, her kontrolde tansiyon ve idrar bakılmasının nedeni. Uyarıcı belirtiler: şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, mide üstünde ağrı, ani şişlik. Gebelik kolestazının tipik kaşıntısı ve neden kan testiyle izlendiği.
- M11.4Plasentanın yeri ve sorunları
Detaylı ultrasonda sık duyulan "plasenta aşağıda" bulgusu ve rahim büyüdükçe bunun çoğunlukla neden kendiliğinden düzeldiği. Plasenta previa, plasentanın erken ayrılması (dekolman) ve bunların kanamayla ilişkisi.
- M11.5Erken doğum tehdidi ve erken su gelmesi
Erken doğumun tanımı ve belirtileri, hastanede neler yapılabildiği (bebeğin akciğerleri için verilen tedavi dahil, doz verilmeden). Rahim ağzı uzunluğu ölçümünün ne anlattığı ve su gelmesinin nasıl anlaşıldığı.
- M11.6Bebeğin büyümesi ve amniyon sıvısı
Persentil kavramı: "10. persentil" ne demek, ne demek değil. Yapısal olarak küçük bebek ile büyümesi kısıtlanan bebek arasındaki fark. İri bebek, amniyon sıvısının azlığı ve fazlalığı ve bunların nasıl izlendiği.
Her ders, okunması en anlamlı olan gebelik haftasına yerleştirildi. Bir teste ya da karara bağlı dersler, o test ya da karardan bir iki hafta önceye konur.
Başlangıç
Bu kurs ne, ne değil; dersler nasıl sıralanıyor, bir dersin bölümleri ne anlama geliyor, tarihiniz neden yalnızca cihazınızda kalıyor.
Gebelik yaşı neden son adetten sayılır, "9+3" ne demek, tahmini doğum tarihi nasıl hesaplanır ve ilk ultrason bu hesabı neden düzeltebilir.
Üç trimester ve sınırları, embriyonik dönemden fetal döneme geçiş, her dönemde öne çıkanlar ve "erken", "term", "geç" doğumun tanımları.
4. hafta
Gebelik haftaları başladığında henüz gebelik yoktur. Yumurtlama, döllenme, tüpteki beş günlük yolculuk ve rahim duvarına tutunmanın başlaması.
Beklenen adet gelmez: tutunan embriyonun ürettiği hCG adeti durdurur ve testler onu yakalar. Embriyo bu hafta iki katmandan üç katmana geçmeye başlar.
5. hafta
- M1.H055. hafta: Nöral tüp kapanıyor, kalp atmaya başlıyor
Üç tabakanın tamamlanması ve her tabakanın neye dönüşeceği. Nöral plağın kıvrılıp tüp halinde kapanması ve kalp tüpünün ilk atışları (döllenmeden 22–23 gün sonra). Folatın tam bu dönemde neden önemli olduğu (→ M3.2).
Rahim, plasenta, amniyon kesesi, göbek kordonu ve rahim ağzı ne işe yarar; plasenta neyi geçirir, neyi geçirmez; bebek rahimde oksijeni nasıl alır.
- M3.1Gebelikte beslenmenin ilkeleri
"İki kişilik yemek" fikrinin aslında ne kadar ek enerji anlamına geldiği ve asıl meselenin neden miktar değil kalite olduğu. Türk mutfağıyla dengeli bir gebelik tabağı. Bu modülün mantığı: kural ezberlemek yerine birkaç ilkeyle akıl yürütmek.
- M3.4Gıda kaynaklı enfeksiyonlar: listeria, toksoplazma, salmonella
Bu üç mikrobun nerede yaşadığı, gebelikte neden daha önemli olduğu ve neyle öldüğü: ısı, pastörizasyon, hijyen. Bu üç ilkeden Türk mutfağına: · çiğ köfte (etli ve etsiz farkı) · az pişmiş sucuk ve pastırma · köy peyniri ve çiğ süt · çiğ yumurtalı tatlılar ve ev yapımı mayonez · hazır salatalar
- M4.1Türkiye'de gebelik takibi nasıl işler?
Aile hekimi ve kadın doğum uzmanının rolleri, kamu, özel ve üniversite hastanelerinin farkları, Sağlık Bakanlığı'nın asgari izlem takvimi. e-Nabız'da tahlil ve izlemleri görmek. SGK'nın neyi karşıladığı ve özel hastanede fark ücretinin mantığı; rakamlar "son kontrol" notuyla verilir.
- M5.1İlaçlar, takviyeler ve bitkisel ürünler
Bir ilacın plasentayı geçip geçmeyeceğini ve etkisini neyin belirlediği. "Doğal" ürünlerin neden kendiliğinden güvenli olmadığı. Reçetesiz bir şey almadan önce kime ve nasıl sorulur; düzenli kullanılan ilaçlar neden kendi başınıza bırakılmaz. Hiçbir ilaç tavsiye edilmez, doz verilmez.
- M8.1Baba adayı olmak: rol ve görünmeyen trimester
Dışarıdan hiçbir şey görünmezken anne adayının yaşadığı büyük değişim ve baba adayının bunu nasıl okuyabileceği. Somut roller: muayenelere katılmak, ev iş bölümü (kedi kumu, çiğ et, ağır işler). Haberi aileye ne zaman ve nasıl vereceğinize birlikte karar vermek.
6. hafta
- M1.H066. hafta: Kalp atışı ultrasonda
Kalp tüpünün kıvrılarak dört odacıklı kalbin taslağına dönüşmeye başlaması ve ultrasonda ilk kalp aktivitesinin görülebildiği dönem. Kol ve bacak tomurcukları, göz ve kulak taslakları. Bu dönemde kanama ve ağrının ne anlama gelebileceği: düşük tehdidi ve dış gebeliğin belirtileri, sakin ve net bir dille. M2.9'a isteğe bağlı bir bağlantı verilir.
- M2.2Birinci trimester: yorgunluk, bulantı ve görünmeyen değişiklikler
Bulantı, yorgunluk, göğüslerde hassasiyet, koku duyarlılığı, sık idrara çıkma ve kabızlığın nedenleri ve bunları hafifleten yollar. Dışarıdan bir şey görünmezken vücutta süren büyük işler ve partnerin bunu nasıl fark edip destekleyebileceği.
- M2.5"Bu normal mi?": belirtileri üç kademede okumak
Bütün belirtileri üç kutuya ayırmanın mantığı: olağan / hekime söyle / hemen hastane. Bir belirtiyi hekime nasıl tarif edeceğiniz: ne zaman başladı, ne kadar sürüyor, yanında ne var. Şüphede neden her zaman bir üst kademeyi seçtiğimiz. Acil durum sayfasının (M10) arkasındaki ders bu.
- M3.5Cıva, kafein, alkol ve bitki çayları
· Cıva: Besin zincirinde neden büyük balıklarda biriktiği ve hangi balıkların iyi seçim olduğu (hamsi, sardalya, levrek, çipura…). · Kafein: Plasentayı nasıl geçtiği ve çay, Türk kahvesi, filtre kahvede ne kadar bulunduğu. · Alkol: Neden güvenli bir miktar tanımlanmadığı. · Bitki çayları: Kanıtın neden sınırlı olduğu.
- M3.6Bulantı döneminde beslenme
Bulantılı haftalarda ne ve nasıl yemenin işe yaradığı: az ve sık öğün, kuru yiyeceklerle başlamak, sıvı almak, kokularla baş etmek. Zencefil gibi yaygın önerilerin kanıtı; doz verilmez. Bulantının ne zaman "hekime söyle" kademesine geçtiği (→ M11.1).
- M4.2İlk muayene ve ilk ultrason
İlk muayenede neler sorulup yapıldığı, istenen kan ve idrar tahlilleri ve her birinin neden istendiği. Erken ultrasonda ekranda ne görürsünüz: gebelik kesesi, yolk kesesi, embriyo, kalp aktivitesi. Rapordaki kısaltmalar: GS, CRL, FHR ve diğerleri.
- M5.6Isı ve bakım: hamam, sauna, sıcak banyo, saç boyası, kozmetik
Vücut ısısının ilk haftalarda neden önemli olduğu; hamam, sauna ve sıcak küvetin bu yüzden nasıl değerlendirildiği. Saç boyası, cilt bakımı (özellikle A vitamini türevleri), lazer ve diş tedavisi konusunda kanıtın ne dediği.
7. hafta
- M1.H077. hafta: Beyin hızla büyüyor, yüz şekilleniyor
Beynin bölümlerinin ayrışması, yüzü oluşturacak çıkıntılar, göz ve burun çukurları ve ellerin kürek biçiminde belirmesi. Embriyonun boyunun neden baş-popo uzunluğu (CRL, crown–rump length) ile ölçüldüğü.
- M2.1Hormonlar: gebeliği kim yönetiyor?
hCG, progesteron, östrojen, relaksin, prolaktin ve oksitosinin gebelik boyunca ne işe yaradığı ve seviyelerinin nasıl değiştiği. Belirtilerin çoğunun bu hormonlardan nasıl çıktığı; yorgunluğu, bulantıyı ya da eklemlerin gevşemesini anlamanın anahtarı.
- M3.2Folat, demir ve iyot
Folatın nöral tüp için, demirin artan kan hacmi için, iyotun bebeğin beyni ve tiroid için neden kritik olduğu. Hangi Türk mutfağı gıdalarında bulundukları. Türkiye'deki destek programları ve takviyelerde hekimle konuşulması gerekenler; doz verilmez.
- M5.2Sigara, pasif içicilik, nargile ve elektronik sigara
Karbonmonoksit ve nikotinin bebeğe giden oksijeni nasıl azalttığı. Pasif içicilik, nargile ve elektronik sigara. Bırakmak için Türkiye'deki destek yolları ve partnerin rolü (evde dumansız alan).
- M5.3Kedi, toksoplazma ve ev kimyasalları
Toksoplazmanın kedi, toprak ve çiğ et arasındaki döngüsü. Kediyi evden çıkarmanın neden gerekmediği; kum kabını kimin, ne sıklıkla ve neden temizlemesi gerektiği. Temizlik ürünleri, boya ve böcek ilaçları için havalandırma ve basit önlemler.
8. hafta
- M1.H088. hafta: Uzuvlar uzuyor, ilk kıpırtılar
Kol ve bacakların uzaması, parmak ışınlarının belirmesi, kulak kepçesinin taslağı. Embriyonun kendiliğinden yaptığı ilk hareketler: hissedilmez ama ultrasonda görülebilir. Bağırsakların geçici olarak kordona taşması (fizyolojik herniasyon) ve bunun neden olağan olduğu.
Tarama testi ile tanı testinin farkı, "1/250" gibi bir sonucun gerçekte ne anlama geldiği, yanlış alarmlar ve göreli riskin tuzağı. Sitedeki her istatistiğin zemini.
- M1.K1İkiz ve çoğul gebelik
Tek ve çift yumurta ikizlerinin nasıl oluştuğu ve ikizliğin ilk ultrasonda nasıl anlaşıldığı. Plasenta ve kese paylaşımının (koryonisite) neden ilk trimesterde belirlenmesi gerektiği. Çoğul gebelikte takibin genel hatlarıyla nasıl değiştiği.
- M4.7Kan grubu ve Rh uyuşmazlığı
Rh negatif anne ile Rh pozitif bebek arasında ne olabileceği ve bunun neden çoğunlukla sonraki gebelikleri ilgilendirdiği. Koruyucu iğnenin (anti-D immünoglobulin) nasıl işlediği; doz verilmez. Hangi durumlarda ve hangi haftalarda gündeme geldiği.
- M11.1İlk trimesterde sık karşılaşılanlar: aşırı bulantı, kansızlık, tiroid, idrar yolu
Olağan bulantıdan aşırı bulantı-kusmaya (hyperemesis gravidarum) geçişin işaretleri. İlk tahlillerde sık çıkan kansızlık ve tiroid değerleri. Belirti vermeyen idrar yolu enfeksiyonunun neden aranıp tedavi edildiği.
9. hafta
Embriyo bir haftada yaklaşık bir santimetre uzuyor, parmakları ayrışıyor, kalbinin karıncıkları ayrılıyor. Vücut şeklini yalnızca ekleyerek değil, eksilterek de veriyor.
Ense saydamlığı ölçümü, ikili test ve NIPT neyi, nasıl ve hangi haftada ölçer; ne kadar isabetlidir; Türkiye’de SGK neyi karşılar. Karar sizin; bu ders hazırlar.
10. hafta
- M1.H1010. hafta: Embriyodan fetüse
Embriyonik dönemin sonu: temel yapıların hepsi kuruldu, bundan sonrası büyüme ve olgunlaşma. Organların "kritik dönemleri" ve dışarıdan gelen etkilere (ilaç, enfeksiyon, ısı) duyarlılığın neden ilk haftalarda en yüksek olduğu (→ M5).
- M1.K2Cinsiyet ne zaman ve nasıl belli olur?
Genetik cinsiyetin döllenmede belirlenmesi ve dış genital organların haftalar içinde farklılaşması. NIPT'nin anneden alınan kanda Y kromozomunu nasıl yakaladığı ve ultrasonun hangi haftada ne kadar güvenilir olduğu. Geleneksel tahmin yöntemlerine nazik bir bakış.
- M2.6Duygular ve ruh sağlığı
Hormonların ve hayatın değişmesinin duygulara etkisi. Olağan dalgalanma ile gebelikte görülen depresyon ve kaygı bozukluğunun farkı, uyarı işaretleri ve yardım almanın yolları. Bu ders iki ebeveyn için: baba adayında da depresyon ve kaygı görülebilir.
- M5.4Egzersiz ve hareket
Gebelikte hareketin anne ve bebek için faydaları, önerilen miktar (kaynaklı), güvenli ve kaçınılacak etkinlikler. Egzersizi hemen bıraktıran uyarı işaretleri. Pelvik taban kasları.
- M6.1Gebelikte çalışma hakları ve işverene bildirim
Gebelikte çalışma koşullarını koruyan yasal düzenlemeler: ağır ve gece işi, kontrol izinleri, işten çıkarma. İşverene ne zaman ve nasıl bildirileceği. İşçi, memur ve serbest çalışan arasındaki farklar.
11. hafta
- M1.H1111. hafta: Fetal dönemin ilk adımları
Başın vücuda oranla büyük oluşu, kapanan göz kapakları, diş tomurcukları ve dış genital organların farklılaşmaya başlaması (henüz ultrasonla ayırt edilemez). Ense kalınlığı (NT) ölçümünün neden tam bu haftalarda yapıldığı (→ M4.3).
"Yüksek risk" bir tanı değil, daha yakından bakma davetidir. Sonucun ne anlama geldiği, sonraki adımlar, tanı testleri ve riskleri, kararların kime ait olduğu.
12. hafta
- M1.H1212. hafta: Böbrekler çalışıyor, plasenta devralıyor
Bağırsakların karın içine dönmesi, böbreklerin idrar üretmeye başlayıp amniyon sıvısına katkı vermesi, kemikleşme merkezleri. Gebeliği ilk haftalarda yumurtalıktaki sarı cismin (corpus luteum) taşıdığı hormon yükünü plasentanın devralması.
- M2.8Cinsel yaşam ve yakınlık
Sorunsuz bir gebelikte cinselliğin neden genellikle güvenli olduğu (bebeği koruyan katmanlar) ve hekimin hangi durumlarda kaçınmayı önerebileceği. İsteğin trimesterlere göre değişmesi, iki tarafın kaygıları ve bunları konuşmanın yolları.
- M3.3D vitamini, kalsiyum, omega-3 ve kolin
Bu dört öğenin kemik, beyin ve göz gelişimindeki rolü, kaynakları ve eksiklik riskinin kimlerde arttığı. Türkiye'de D vitamini eksikliğinin yaygınlığı ve destek programı; rakamlar kaynaklı verilir.
- M8.2Baba adayının kendi duyguları
Kaygı, kararsızlık, kimliğin değişmesi, maddi kaygılar. Baba adayında da görülebilen depresyon ve kaygı belirtileri ve yardım almanın yolları. Destek olmanın kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmek anlamına gelmediği.
13. hafta
- M1.H1313. hafta: İlk trimesterin sonu
İlk trimesterin özeti: kuruluş tamamlandı, büyüme başlıyor. Yutma ve idrar döngüsü, ses tellerinin taslağı. İlk trimesterin sonunda risklerde, belirtilerde ve takipte neyin değiştiği. 2. trimester
14. hafta
- M1.H1414.–15. hafta: İskelet ve yüz ifadeleri
Kemikleşmenin hızlanması, yüz kaslarının çalışmaya başlaması ve boynun belirginleşmesi. Dış genital organların ultrasonda ayırt edilebilir hale gelmeye başlaması (→ M1.K2).
- M2.3İkinci trimester: rahim büyüyor, vücut uyum sağlıyor
Rahmin pelvisten karına yükselmesi, yan bağ ağrısı, deri değişiklikleri (koyulaşma, çatlaklar), diş eti kanaması, burun tıkanıklığı ve baş dönmesi. Kan hacminin artması ve kansızlığın neden sık görüldüğü.
- M3.7Kilo alımı ve gebelik diyabeti riskini azaltmak
Gebelik öncesi beden kitle indeksine göre önerilen kilo artış aralıkları (kaynaklı) ve alınan kilonun nereye gittiği: bebek, plasenta, sıvı, kan, göğüsler, yağ depoları. Gebelikte neden diyet yapılmadığı. Beslenme ve hareketin gebelik diyabeti riskine etkisi.
- M4.8Gebelikte aşılar
Annenin antikorlarının plasentadan geçerek yenidoğanı nasıl koruduğu. Türkiye'de ve uluslararası kılavuzlarda gebelikte önerilen aşılar (tetanoz-difteri, boğmaca, grip ve diğerleri) ve zamanlamaları. Canlı aşıların neden ertelendiği.
- M5.5İş hayatı, seyahat ve araç güvenliği
İş yerinde dikkat edilecekler: uzun süre ayakta kalmak, kimyasallar, gece vardiyası (haklar → M6.1). Seyahat için en uygun dönem, uçak yolculuğu (havayolu kuralları, pıhtı riski), emniyet kemerinin doğru takılışı ve seyahat sağlığı.
16. hafta
- M1.H1616.–17. hafta: Gözler hareket ediyor, büyüme hızlanıyor
Göz hareketleri, saç çizgisinin belirmesi, bacakların vücuda oranla uzaması ve hızlı büyüme. Bazı annelerin ilk kıpırtıları bu haftalarda hissetmeye başladığı; ilk gebelikte bu genellikle biraz daha geç olur.
- M4.5İkinci trimester: üçlü/dörtlü test ve detaylı ultrason
Üçlü/dörtlü testin kimlere ve neden yapıldığı ve ilk trimester taramasıyla ilişkisi. Detaylı (anomali) ultrasonda baştan ayağa nelerin kontrol edildiği. "Yumuşak belirteç" bulgularının çoğu zaman neden olağan bir varyasyon olduğu. Rahim ağzı ve plasenta yerinin değerlendirilmesi.
- M5.7Sık duyulan gebelik mitleri ve aile tavsiyeleri
"Tuzlu ye", "ağır kaldırma", "kollarını kaldırırsan kordon dolanır", aşerme ve doğum lekesi, karnın şekli ve cinsiyet… Her biri için ne dendiği, kanıtın ne dediği ve kanıtın ne kadar güçlü olduğu. Bazı geleneklerin arkasındaki makul kaygı.
18. hafta
- M1.H1818.–19. hafta: Duyma sistemi ve ilk hissedilen hareketler
İç kulak yapılarının olgunlaşması, derinin koruyucu yağlı tabakası (vernix caseosa) ve ince tüyler (lanugo). İlk gebelikte hareketlerin genellikle bu dönemde hissedilmeye başlaması: nasıl bir his olduğu ve "hareket örüntüsü" kavramına giriş. Detaylı ultrasonun yapıldığı haftalar (→ M4.5).
- M2.7Uyku
Gebelikte uykunun neden değiştiği, ileri haftalarda yan yatmanın neden önerildiği (büyük toplardamarın sıkışması) ve bu konudaki kanıtın ne kadar güçlü olduğu. Yastık düzenleri ve uykusuzlukla baş etme. Gece uyanıp kendinizi sırt üstü bulmanın neden paniğe sebep olmadığı.
19. hafta
- M11.4Plasentanın yeri ve sorunları
Detaylı ultrasonda sık duyulan "plasenta aşağıda" bulgusu ve rahim büyüdükçe bunun çoğunlukla neden kendiliğinden düzeldiği. Plasenta previa, plasentanın erken ayrılması (dekolman) ve bunların kanamayla ilişkisi.
20. hafta
- M1.H2020.–21. hafta: Yarı yol
Yutma, tat alma ve uyku-uyanıklık döngülerinin belirmesi; bebeğin amniyon sıvısıyla "pratik yapması". Rahmin göbek hizasına ulaşması ve yarı yolda kısa bir değerlendirme.
- M6.2Analık, babalık ve süt izni
Doğum öncesi ve sonrası analık izni, doğum öncesi haftaların sonraya aktarılması, babalık izni, süt izni ve ücretsiz izin ya da yarım çalışma seçenekleri; işçi ve memur için ayrı ayrı. Kişinin kendi tahmini doğum tarihine göre hesaplanan bir izin çizelgesi.
- M7.4Hastane ve gebe okulu seçimi
Hastane seçerken bakılacak ölçütler: yenidoğan yoğun bakım düzeyi, eşlikçi kuralları, 24 saat epidural imkânı, anne ve bebeğin aynı odada kalması, ten tene temas, uzaklık. Sağlık Bakanlığı'nın gebe okulları ve özel doğuma hazırlık kursları: içerikleri, ne zaman başlanmalı, partnerin katılımı.
- M11.3Tansiyon ve karaciğer: preeklampsi ve gebelik kolestazı
Preeklampsinin plasentadaki damar gelişimiyle ilişkisi, her kontrolde tansiyon ve idrar bakılmasının nedeni. Uyarıcı belirtiler: şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, mide üstünde ağrı, ani şişlik. Gebelik kolestazının tipik kaşıntısı ve neden kan testiyle izlendiği.
22. hafta
- M1.H2222.–23. hafta: Deri, refleksler ve yaşayabilirlik kavramı
Hızlı kilo artışı, derinin olgunlaşması ve kavrama refleksi. "Yaşayabilirlik sınırı" (viability) kavramının ne anlama geldiği ve ilgili istatistiklerin hangi bağlamda okunması gerektiği (→ M11.5).
- M11.2Gebelik diyabeti
Plasenta hormonlarının insüline direnci nasıl artırdığı ve bunun bazı annelerde neden diyabete dönüştüğü. Risk etkenleri ve anneye, bebeğe etkileri. Tanı (→ M4.6) ve beslenme, hareket ve izlemle yürüyen tedavi.
23. hafta
- M4.6Şeker yükleme testi (OGTT)
Testin neden 24.–28. haftalar arasında yapıldığı, tek ve iki basamaklı yaklaşımların farkı ve Türkiye'deki uygulama. Teste hazırlık, test gününün akışı ve sonucun nasıl okunduğu.
24. hafta
- M1.H2424.–25. hafta: Akciğerler hazırlanıyor
Akciğerlerin dallanması ve hava keseciklerini açık tutan yüzey aktif maddenin (surfactant) üretilmeye başlaması. Erken doğumda akciğer olgunluğunun neden belirleyici olduğu. Seslere tepki ve irkilme.
- M11.5Erken doğum tehdidi ve erken su gelmesi
Erken doğumun tanımı ve belirtileri, hastanede neler yapılabildiği (bebeğin akciğerleri için verilen tedavi dahil, doz verilmeden). Rahim ağzı uzunluğu ölçümünün ne anlattığı ve su gelmesinin nasıl anlaşıldığı.
26. hafta
- M1.H2626.–27. hafta: Gözler açılıyor
Göz kapaklarının açılması, ışığa tepki ve beynin hızla büyümesi. İkinci trimesterin özeti ve üçüncü trimestere hazırlık. 3. trimester
27. hafta
- M2.4Üçüncü trimester: yer darlığı
Mide yanması, nefes darlığı, sırt ve leğen kemiği ağrısı, ödem, uyku güçlüğü ve alıştırma kasılmaları (Braxton Hicks). Hangisinin olağan, hangisinin uyarıcı olduğu; ani şişlik ile avuç içi ve ayak tabanında kaşıntı uyarıcıdır (→ M11.3).
28. hafta
- M1.H2828.–30. hafta: Beyin kıvrımları ve yağ depoları
Beyin yüzeyinin kıvrımlanması, uyku evreleri, deri altında yağ birikmeye başlaması ve ısı düzenlemesine hazırlık. Bebeğin hareket örüntüsünü tanımak ve hareketlerde azalmanın neden ciddiye alınması gerektiği. Burada yaklaşım belli bir sayıya kadar saymak değil, örüntüyü tanımaktır.
- M6.3SGK ödenekleri ve doğum yardımı
Analık izni sırasında ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği, doğum yardımı ve başvuru yolları. Raporların nasıl alınıp işlendiği.
- M7.1Doğum nasıl başlar ve nasıl ilerler?
Doğumu başlatan hormonal sinyaller, rahim ağzının incelip açılması ve doğumun evreleri: latent faz, aktif faz, ıkınma, plasentanın doğumu. Bebeğin pelvisten dönerek geçişi.
- M7.2Doğum şekilleri: vajinal doğum ve sezaryen
Vajinal doğumun ve sezaryenin nasıl yapıldığı, sezaryenin hangi durumlarda tıbben gerektiği, iyileşme süreçleri ve sonraki gebeliklere etkileri. Türkiye'deki sezaryen oranları ve ilgili düzenlemeler, bağlamıyla.
- M11.6Bebeğin büyümesi ve amniyon sıvısı
Persentil kavramı: "10. persentil" ne demek, ne demek değil. Yapısal olarak küçük bebek ile büyümesi kısıtlanan bebek arasındaki fark. İri bebek, amniyon sıvısının azlığı ve fazlalığı ve bunların nasıl izlendiği.
29. hafta
- M7.3Ağrı yönetimi: epidural ve diğer seçenekler
Epiduralin nasıl çalıştığı, ne zaman yapılabildiği, olası etkileri ve yaygın efsaneler (ör. kalıcı bel ağrısı). İlaçsız yöntemler: hareket, nefes, su, masaj. Türkiye'de hastaneden hastaneye değişen seçenekler.
30. hafta
- M4.9Üçüncü trimester kontrolleri: GBS, NST, büyüme ve pozisyon
B grubu streptokok (GBS) taramasının ne olduğu ve kılavuzların neden farklı yaklaştığı. NST'nin nasıl yapıldığı ve kaydın nasıl okunduğu. Büyüme ultrasonları ve bebeğin pozisyonu.
31. hafta
- M1.H3131.–33. hafta: Pozisyon ve nefes provası
Bebeğin çoğunlukla baş aşağı pozisyona yerleşmeye başlaması, solunum hareketlerinin "provası" ve tırnaklar. Yer daraldıkça hareketlerin niteliği değişir ama sıklığı azalmamalıdır.
32. hafta
- M7.5Doğum planı ve hastane çantası
Doğum planının ne olduğu ve ne olmadığı: esnek bir tercih listesi. Planda neler yazılır ve ekiple nasıl konuşulur. Anne, bebek ve partner için hastane çantası. Eve dönüşte araç koltuğunun neden şart olduğu.
33. hafta
- M9.2Emzirmeye başlangıç
Sütün nasıl yapıldığı (arz-talep, prolaktin ve oksitosin), ağız sütü (kolostrum), doğru kavrama ve ilk günlerin emzirme sıklığı. Bebeğin yeterince aldığının nasıl anlaşılacağı. Sık görülen sorunlar ve ne zaman destek alınacağı; mama gerektiğinde suçluluk duymadan.
34. hafta
- M1.H3434.–36. hafta: Son olgunlaşma
Akciğerlerin olgunlaşması, yağ birikiminin hızlanması ve anneden bebeğe antikor geçişinin artması (→ M4.8). "Erken doğum", "geç erken doğum" ve "term" tanımları.
- M6.4Doğumdan sonra resmi işler
Nüfus kaydı, kimlik, bebeğin sağlık güvencesi (SGK'da bakmakla yükümlü olunan kişi), aile hekimi kaydı, işe dönüş bildirimi. Hangi işin hangi süre içinde yapılması gerektiği.
- M7.6Doğum başlıyor mu? Belirtiler ve hastaneye ne zaman gidilir
Alıştırma kasılmaları ile gerçek doğum sancısının farkı, nişan (mukus tıkacının düşmesi), su gelmesi ve sıvının renginin neden önemli olduğu. Hastaneye ne zaman gidilir: hekiminizin ölçütü ve yaygın kurallar. Hareketlerde azalma ya da kanama olduğunda neden beklenmez.
- M8.3Doğumhanede partner
Doğumhanede neyle karşılaşacağınız (monitörler, ekip, sesler, kan) ve rolünüz: savunucu, destekçi, doğum planının bekçisi. Sezaryende nerede olacağınız, ten tene temas ve kordon. Türkiye'deki hastanelerin eşlikçi kurallarının neden önceden sorulması gerektiği.
35. hafta
- M7.8Doğumdan hemen sonra: ilk saat
Ten tene temas, kordonun geç klemplenmesi, Apgar puanı, K vitamini, ilk aşı ve ilk emzirme. Plasentanın doğumu ve annenin ilk saatte izlenmesi. Sezaryende bu ilk saatin nasıl değiştiği.
- M9.4Güvenli uyku
Ani bebek ölümü riskini azaltan, kanıtla desteklenen önlemler: sırt üstü yatırmak, düz ve boş yatak, aynı oda ama ayrı yatak, dumansız ortam, aşırı ısınmamak. Kundak geleneği: kalçalar için doğru ve yanlış kundak. Yenidoğanın uyku düzeni ve ebeveynlerin uykusu.
36. hafta
- M7.7Tarih geçerse: doğumun başlatılması ve makat geliş
40. haftadan sonra izlemin nasıl değiştiği, doğumun neden ve nasıl başlatıldığı (indüksiyon) ve zar sıyırma. Makat gelişte seçenekler: dıştan çevirme denemesi ve doğum şekli kararı.
- M8.4İlk haftalarda baba
Lohusalıkta annenin dinlenmesini korumak, emzirmeyi desteklemek, ziyaretçileri yönetmek (lohusa ziyareti geleneği) ve bebeğin bakımına baştan katılmak. Doğum sonrası depresyonun hem annedeki hem kendinizdeki işaretleri.
- M9.1Lohusalık: vücudun toparlanması
Rahmin küçülmesi, lohusa kanaması, dikiş ve sezaryen yarasının bakımı, pelvik taban. İlk haftalardaki uyarı işaretleri: yoğun kanama, ateş, şiddetli baş ağrısı, bacakta şişlik. "Kırk gün" geleneklerine nazik bir bakış: hangisi dinlenmeyi koruyor, hangisinin kanıtı yok.
- M9.5Doğum sonrası ruh sağlığı
İlk günlerdeki hüzün dalgası (baby blues), doğum sonrası depresyon ve kaygı ile acil yardım gerektiren doğum sonrası psikozun farkı. Partnerde görülen doğum sonrası depresyon ve yardım almanın yolları. ---
37. hafta
- M1.H3737.–40. hafta: Doğuma hazır
Term dönemi. Kafatası kemiklerinin doğum için neden henüz kaynaşmadığı (bıngıldak) ve bağırsaklardaki ilk dışkı (meconium). Tahmini doğum tarihinin bir son gün olmadığı ve 40. haftadan sonra neler olduğu (→ M7.7). Konu dersleri
- M9.3Yenidoğanın ilk haftaları: kontroller, taramalar, aşılar
Topuk kanı ve işitme taraması, kalça ultrasonu, sarılık (olağan olanı ve dikkat gerektireni), aile hekimi kontrolleri. Türkiye aşı takviminin ilk ayları ve D vitamini programı; doz verilmez. Yenidoğanda hangi belirtide hemen hekime gidileceği.
İsteğe bağlı
- M2.9Gebelik kaybı ve yas (isteğe bağlı)
Erken gebelik kaybının ne kadar sık görüldüğü ve çoğunlukla neden kimsenin hatası olmadığı. Tıbbi süreç ve bakım, iki ebeveynin farklı yas biçimleri ve destek kaynakları. Bilinçli tercih: interaktif bileşen yok.