Bulantı döneminde beslenme

Bulantı, gebelerin çoğu için ilk trimesterin en zor yanıdır. Çoğunlukla 20. haftaya kadar geçer³, ama o haftalara kadar her öğün bir çaba gerektirebilir. Bu dönemin hedefi, M3.1’deki dengeli tabağı kusursuz kurmak değil. Hedef iki şey: yeterince sıvı almak ve tutabildiğiniz kadar bir şey yemek. Bulantı geçince tabağı yeniden dengelersiniz.

Kanıt hakkında dürüst bir not

Gebelikte bulantıya yönelik 41 çalışmayı ve 5.449 kadını inceleyen bir Cochrane derlemesi, beslenme ve yaşam tarzı önerilerini sınayan tek bir çalışma bile bulamadı. Derlemenin vardığı sonuç şuydu: Hiçbir yöntemi destekleyen yüksek kaliteli kanıt yok. Ama bu, yöntemlerin işe yaramadığı anlamına gelmiyor; yalnızca güçlü kanıtın olmadığı anlamına geliyor¹.

Yani aşağıdaki öneriler, sağlık kurumlarının deneyime dayanan pratik önerileri. Size uyanı deneyin, uymayanı bırakın.

Ne işe yarayabilir?

NHS’nin, İngiliz kadın doğum uzmanları derneği RCOG’un ve Sağlık Bakanlığı’nın önerileri büyük ölçüde örtüşüyor:

• Az ve sık yiyin. Üç büyük öğün yerine gün boyu 5–6 küçük öğün⁴. Aç kalmak bulantıyı artırabilir.
• Sabah yataktan kalkmadan önce bir şey yiyin. Kuru kızarmış ekmek, sade bisküvi², tuzlu kraker ya da peynir⁴. Sonra yataktan yavaşça kalkın, ani hareketlerden kaçının⁴.
• Karbonhidratı bol, yağı az, sade yiyecekler seçin. Patates, pirinç, makarna, ekmek, sade bisküvi ve kraker çoğu zaman daha kolay tutulur^3,2. Kızartmalardan ve yağlı, baharatlı yemeklerden uzak durun⁴.
• Sıcak yemek kokusu rahatsız ediyorsa soğuk yiyin. Soğuk yiyeceklerin kokusu daha azdır². Bulantı yapan kokulardan uzak durun, odaları ve mutfağı sık sık havalandırın⁴.
• Suyu yudum yudum için. Bol sıvı alın, ama az az ve sık; bu kusmayı önlemeye yardım edebilir². Sağlık Bakanlığı sıvıyı yemek sırasında değil, yemek aralarında içmeyi öneriyor⁴.
• Asitli ve gazlı içecekleri, çay ve kahveyi azaltın⁴.
• Dinlenin. Yorgunluk bulantıyı artırabilir².

Türk mutfağından örnek bir bulantı günü

Bu bir reçete değil, yukarıdaki ilkelerin bir uygulaması:

Ne zaman?	Örnek
Uyanınca, yataktan kalkmadan	Birkaç galeta ya da tuzlu kraker
Kahvaltı	Kızarmış ekmek, beyaz peynir, birkaç dilim salatalık
Kuşluk	Bir muz ya da bir kase soğuk yoğurt
Öğle	Sade pirinç pilavı ya da haşlanmış patates, yanında ayran
İkindi	Sade bisküvi, bir elma
Akşam	Az yağlı tavuk ya da köfte, makarna; sıcak yemek kokusu rahatsız ediyorsa soğumaya bırakın
Gün boyu	Yemek aralarında yudum yudum su

Zencefil

Zencefil, bulantı için en çok önerilen doğal yöntem. Kanıt sınırlı ama olumlu yönde. 12 çalışmayı birleştiren bir analizde zencefil bulantıyı plaseboya göre azalttı; kusma sayısını ise belirgin biçimde azaltmadı. Düşük riskini artırdığı da görülmedi⁷. NICE, hafif ya da orta düzeyde bulantısı olan ve ilaç dışı bir yol tercih eden gebelere zencefili denemelerini öneriyor⁵. Dünya Sağlık Örgütü de zencefil, papatya, B6 vitamini ya da akupunkturu bulantı için öneriyor⁶.

Ama zencefilin biçimi önemli. Avrupa İlaç Ajansı, ilaç olarak satılan zencefil ürünleri için gebelikte bir sorun görülmediğini, yine de önlem olarak gebelikte kullanılmamalarının tercih edildiğini yazıyor⁸. Norveç Gıda Güvenliği Kurumu da gebelerin zencefil shotlarından ve zencefil takviyelerinden kaçınmasını öneriyor. Yemekte baharat ya da malzeme olarak kullanılan zencefili ise sorunlu saymıyor⁹. NHS de zencefil takviyesi almadan önce eczacıya danışmayı öneriyor².

Pratikte: Zencefili yemeklerde ve hafif bir çayda kullanabilirsiniz. Konsantre zencefil shotu ya da takviye almadan önce hekiminize ya da eczacınıza sorun. Sağlık Bakanlığı da zencefil çayını hekim önerisiyle içmeyi öneriyor⁴.

Akupresür, vitaminler ve ilaçlar

Bileğin iç yüzündeki bir noktaya baskı uygulayan akupresür bantlarının etkisine dair kanıt sınırlı¹. NICE, orta ya da ağır bulantıda bunu ek bir yöntem olarak düşünmeyi öneriyor⁵.

Demir içeren ilaçlar bazı kadınlarda bulantıyı artırabilir; RCOG bu durumda demirin geçici olarak bırakılabileceğini söylüyor³. Bu kararı hekiminizle birlikte verin.

Bulantı günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa aile hekiminize ya da kadın doğum hekiminize başvurun. Gebelikte güvenle kullanılabilen bulantı ilaçları var³. Bulantıya katlanmak zorunda değilsiniz. Bu kurs ilaç ve doz önermiyor; hangisinin size uygun olduğunu hekiminiz söyler.

Susuzluğu tanıyın

Kusmanın asıl tehlikesi sıvı kaybıdır. Belirtileri şunlar: susuzluk, ağız kuruluğu, yorgunluk, baş dönmesi, az idrara çıkma, koyu sarı ve kokulu idrar¹⁰. İdrarın açık sarıdan koyu sarıya ya da kahverengiye dönmesi iyi bir uyarıdır³.

Ne zaman hekime?

NHS’ye göre kusmanın yanında şunlardan biri varsa hekiminizi arayın²:

• Çok koyu idrar ya da 8 saatten uzun süre idrara çıkmama
• 24 saat boyunca yiyecek ya da sıvı tutamama
• Ayağa kalkınca çok halsiz, baş dönmesi ya da bayılacak gibi olma
• Karın ağrısı ya da yüksek ateş
• Kanlı kusma
• Kilo kaybı

Bulantı ve kusma, günlük işlerinizi yapamayacağınız ve normal yiyip içemeyeceğiniz kadar ağırsa buna hiperemezis gravidarum denir. Gebelerin 100’de 3’üne kadarını etkiler. Çoğu evde ya da ayakta tedavi edilebilir, ama etkilenenlerin yaklaşık 5’te 1’i hastanede yatarak tedavi görür³. Su bile içemeyecek kadar kusuyorsanız beklemeden hastaneye başvurun. Hiperemezisi M11.1’de ayrıntılı anlatıyoruz.