Isı ve bakım: hamam, sauna, sıcak banyo, saç boyası, kozmetik

Gebelikte vücuda giren her şey kadar, vücudun maruz kaldığı koşullar da önemlidir. Bu derste ikisini ele alıyoruz: ısı ve bakım. Isı, özellikle ilk haftalarda önemli. Bakım ürünlerinde ise korkulanın çoğu yersiz, ama dikkat edilmesi gereken birkaç ürün var.

Vücut ısısı neden önemli?

Gebeliğin ilk haftalarında annenin vücut ısısının yükselmesi bebekte bazı doğumsal kusurlarla ilişkili bulundu. 15 çalışmayı birleştiren bir analizde, erken gebelikte vücut ısısı yükselen annelerin bebeklerinde nöral tüp defekti olasılığı yaklaşık iki kat yüksekti. Araştırmacılar, yüksek ısının insanda doğumsal kusura yol açabilen etkenlerden biri olabileceği sonucuna vardı¹.

Bu risk zamana bağlı. M1.H05’te nöral tüpün 6. haftanın başında kapandığını görmüştük. MotherToBaby’ye göre 6. haftadan sonra yükselen vücut ısısının nöral tüp defekti riskini artırması beklenmiyor; bazı çalışmalar başka kusurlarla küçük bir ilişki bildiriyor². Yani asıl hassas dönem ilk trimester, özellikle de ilk haftalar.

En sık vücut ısısı yükselmesi nedeni ateştir. Gebelikte 38 °C ya da üstündeki ateş bir enfeksiyon işareti olabilir; mutlaka kontrol ettirin³. Erken gebelikte ateşin tedavi edilmesi, bebekte nöral tüp defekti riskini azaltabilir⁴. Gebelikte ateş için genellikle hangi ilacın kullanıldığını M5.1’de anlattık; ne kullanacağınızı hekiminize sorun.

Sauna, sıcak küvet ve sıcak banyo

Sıcak küvet (jakuzi) ile ilgili sinyal daha güçlü. 23.491 gebenin izlendiği bir çalışmada ilk trimesterde sıcak küvet kullananlarda nöral tüp defekti riski yaklaşık 2,8 kat yüksekti. Saunada artış istatistiksel olarak anlamlı değildi. Araştırmacılara göre sıcak küvet, ısı kaynakları arasında en güçlü etkiyi gösteriyordu⁵.

Kısa süreli, kuru saunada vücut ısısı fazla yükselmiyor. 12 çalışmayı ve 347 gebeyi inceleyen bir derlemede hiçbir kadının iç vücut ısısı 39 °C’yi geçmedi. Yazarlara göre gebeler, gebeliğin hangi döneminde olurlarsa olsunlar, 40 °C’lik sıcak banyoda ya da 70 °C’lik kuru saunada 20 dakikaya kadar, vücut ısıları zararlı düzeye çıkmadan oturabiliyor⁶. Ama bu çalışmalar vücut ısısını ölçtü, bebeklerin sağlığını değil.

Kurumların tutumu temkinli. NHS’nin artık yayımdan kaldırılmış sayfası, sauna, jakuzi, sıcak küvet ve buhar odalarıyla ilgili çok az araştırma olduğunu, aşırı ısınma, sıvı kaybı ve bayılma riski nedeniyle bunlardan uzak durmayı seçebileceğinizi yazıyordu. Sıcak küvetlerin 40 °C’ye kadar çıkabildiğini ve bunlardan kaçınmanın en iyisi olduğunu ekliyordu⁷. MotherToBaby de gebelikte sıcak küvet ve sauna kullanımının sınırlanmasını öneriyor².

Pratikte:

• İlk 12 hafta sıcak küvet ve jakuziden uzak durun.
• Banyoyu ılık yapın, uzun süre sıcak suda kalmayın.
• Saunaya girecekseniz süreyi kısa tutun; başınız döner, çok terler ya da fenalık hissederseniz hemen çıkın ve su için.

Hamam

Hamamın gebelikteki etkisi hiç incelenmedi; Sağlık Bakanlığı’nın ya da başka bir resmî kurumun bu konuda bir açıklamasına rastlamadık. Hamam, kuru saunadan farklı olarak nemli bir sıcaklıktır. Gebe olmayan yetişkinlerle yapılan bir çalışmada hamamın ortalama sıcaklığı 39,7 °C, nemi yüzde 84’tü⁸. Nemli sıcakta vücut terleyerek kolay serinleyemez. Yukarıdaki güven verici sauna verileri kuru sauna içindir; hamama doğrudan uygulanamaz.

Pratikte: İlk trimesterde hamamdan uzak durmak en temkinli yol. Sonraki aylarda giderseniz kısa tutun, sıcak göbek taşına uzun süre uzanmayın, kurnadan ılık su kullanın, bol su için ve yanınızda biri olsun. Islak zeminde kaymamaya dikkat edin.

Saç boyası ve saç bakımı

Saç boyası gebelerin en çok merak ettiği konulardan biri ve kanıt büyük ölçüde güven verici. MotherToBaby’ye göre saç bakım işlemleri talimatına uygun yapıldığında doğumsal kusur olasılığını belirgin biçimde artırması beklenmiyor; saçlı deriden emilen miktar azdır⁹. İngiltere’deki ebeveyn derneği NCT de saç boyamanın gebelikte güvenli sayıldığını yazıyor. Boyamayı 12. haftadan sonraya bırakmanın zaten küçük olan riski daha da azaltabileceğini ekliyor¹⁰.

Dikkat edilecek bir istisna, ısıtılınca formaldehit salan saç düzleştirme ve keratin işlemleri. Bu işlemler formaldehite maruz kalmayı artırabilir⁹. Gebelikte bunları ertelemek daha doğru.

Kınada da bir ayrım var. “Kara kına” denen siyah dövme macunları, saç boyalarında da bulunan ve cildi tahriş edip alerjiye yol açabilen PPD maddesini yüksek miktarda içerir. Böyle bir dövme yaptırmış olanlarda saç boyasına alerjik tepki riski de artar¹¹.

Cilt bakımı

• A vitamini türevleri (retinoidler): kaçının. Ağızdan alınan retinoidlerin gebelikte kesinlikle kullanılmaması gerektiğini M5.1’de anlattık. Avrupa İlaç Ajansı’na göre cilde sürülen retinoidler de gebelikte ve gebelik planlarken kullanılmamalı¹². Tretinoin ve reçetesiz satılabilen adapalen bunlara örnek¹³. “Retinol” içeren gece kremleri için de etiketi okuyun.
• Bazı akne ürünleri kullanılabilir. Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Derneği’ne göre reçetesiz satılan ve benzoil peroksit, azelaik asit, salisilik asit ya da glikolik asit içeren cilde sürülen ürünler gerekirse gebelikte kullanılabilir¹³.
• Leke kremleri: önce sorun. Cilt ürünlerinin çoğu yalnızca uygulandığı yerde etki eder. Lekeler için kullanılan hidrokinon ise vücuda görece çok emilir¹⁴. Kullanmadan önce hekiminize sorun.
• Günlük kozmetikler genellikle sorun değil. Parfümlerde, kozmetiklerde ve bakım ürünlerinde bulunan uçucu yağ miktarı genellikle düşüktür ve bebeğe zarar vermesi pek olası değildir¹⁵. Saf uçucu yağları ise yutmayın, seyreltmeden cilde sürmeyin¹⁵.

Diğer güzellik işlemleri

Bu işlemlerin çoğu için veri yok; aşağıdakiler bu yüzden temkinli önerilerdir.

• Lazer epilasyon: Kalıcı tüy giderme işlemlerinin gebelikteki etkisi bilinmiyor; doğumdan sonraya ertelenmesi öneriliyor. Ağda, tıraş ve tüy dökücü kremler güvenli sayılıyor¹⁰.
• Solaryum: Solaryumdaki morötesi ışınların bebeğe etkisine dair açık bir kanıt yok, ama aşırı ısınma riski var¹⁶.
• Bronzlaştırıcılar: Krem ve losyonlar genellikle güvenli sayılıyor. Sprey bronzlaştırmadan ise, solunduğunda etkisi bilinmediği için kaçınmak daha iyi¹⁷.
• Diş beyazlatma: Gebelikte önerilmiyor¹⁸.

Diş tedavisi: ertelemeyin

Gebelikte diş etleri daha hassaslaşır. 20 çalışmayı birleştiren bir analizde gebelerin yaklaşık üçte ikisinde diş eti kanaması vardı²⁰. Buna karşın diş hekimine gitmek çoğu zaman ertelenir: ABD’de kadınların yarısından fazlası gebelikte diş hekimine gitmemişti¹⁹.

Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Derneği’ne göre yapılan çalışmalar gebelikte diş tedavisinin güvenliği konusunda herhangi bir endişe doğurmadı. Dernek, gebelere ağız bakımının hem güvenli hem önemli olduğunun anlatılmasını istiyor¹⁹.

Pratikte: Diş kontrolünüzü ertelemeyin, diş hekiminize gebe olduğunuzu ve kaçıncı haftada olduğunuzu söyleyin. Diş eti kanaması artarsa ya da dişiniz ağrırsa bekletmeyin.